Kuropatwa

 

 

KUROPATWA - Perdix perdix (Linnaeus, 1758)

  • Synonim: Kuropatwa szara
  • Rząd: Kuraki - Galliformes
  • Rodzina: Bażanty - Phasianidae

W Polsce występuje w całym kraju. Zamieszkuje tereny otwarte, pokryte niską roślinnością, z kępami krzewów lub wyższych chwastów, a więc pola uprawne, łąki i pastwiska. Unikają rozległych monokultur, terenów skalistych i podmokłych. Po żniwach przenoszą się na teren upraw okopowych. Zimę spędzają na ogół na oziminach, podchodząc w pobliże osiedli ludzkich w poszukiwaniu pokarmu. Duże znaczenie dla kuropatwy ma obecność zbiorników wodnych, gasi bowiem pragnienie bezpośrednio pijąc wodę. Uwielbia tereny tworzące swego rodzaju szachownicę, pociętą dużą ilością miedz i rowów.

Dorosłe kuropatwy pobierają pokarm pochodzenia roślinnego oraz w mniejszych ilościach zwierzęcego. Na pokarm ten w zależności od pory roku składają się: źdźbła zbóż i innych (szczególnie słodkich) traw, pączki, kwiaty, liście i korzonki roślin, nasiona zbóż i chwastów polnych oraz owady i ich larwy szczególnie żerujące na chwastach.
Odżywiają się pokarmem najbardziej dostępnym w danym okresie czasu (pory roku), a dopiero przy obfitości żeru zaczyna żerować w sposób wybiórczy. W okresie wiosny pokarm zwierzęcy stanowi: 42% w kwietniu, 63% w maju i 49% w czerwcu. O tej porze roku owadów jest pod dostatkiem, organizm zaś ptaka w okresie rozmnażania wymaga znacznej ilości białka. Od lipca wzrasta udział pokarmu pochodzenia roślinnego. W/g badań angielskich w okresie letnim aż 38% żeru kuropatw stanowią nasiona chwastów. W miarę postępów jesieni wzrasta udział ozimin i innych traw, które zimą stanowią podstawowy pokarm.
W skali roku kuropatwa pobiera około 19 % żeru pochodzenia zwierzęcego i 81 % pochodzenia roślinnego. W/g badań polskich w okresie lata na 62,5% żeru roślinnego 53,5 % przypada na chwasty, natomiast na 37,5 % żeru zwierzęcego 23 % stanowią owady szkodliwe dla człowieka.

W przeciwieństwie do ptaków dorosłych młode kuropatwy w pierwszych dwóch tygodniach życia pobierają prawie wyłącznie (ponad 50% objętości) pokarm składający się z owadów o miękkich pancerzach, głównie mszyc. W trzecim tygodniu życia żer roślinny stanowi już minimum 50 %, a w czwartym tygodniu około 97%.
Po wyprowadzeniu młodych kuropatwy żyją w stadach rodzinnych składających się z dwojga starek (rodziców) oraz ich potomstwa. Do stada tego w miarę zbliżania się zimy dołączają pojedyncze okazy (przeważnie koguty), które z reguły utraciły swoje lęgi. Stan taki ulega radykalnym zmianom z chwilą zbliżania się wiosny. Pierwsze, bardzo często już w lutym odłączają się od stadka młode koguty i rozpraszając się po okolicy w promieniu do około 2 km od miejsc rodzinnych tworzą pary z samicami z innych stad. Kury wykazują większe przywiązanie do miejsca zimowego pobytu stada rodzinnego i parują się w tej okolicy z kogutami z innych stad.

Kuropatwa jest ptakiem monogamicznym, przy czym pary tworzą się w zasadzie na stałe. Oboje rodzice po wspólnym wychowaniu młodych przebywają razem z nimi do wiosny następnego roku w stadzie rodzinnym. Z chwilą nastania zimy obserwuje się tendencje do skupiania się w liczne zbiorowiska, co ułatwia przetrwanie ciężkiego okresu. W warunkach naturalnych istnieje pewna nadwyżka kogutów. W/g różnych autorów łączenie się kuropatw w pary odbywa się na zasadzie swobodnego doboru pomiędzy osobnikami z różnych stad rodzinnych. Jest to między innymi jedna z przyczyn trudności przy prowadzeniu hodowli wolierowej, a także przy dokonywaniu w okresie wiosny reintrodukcji osobników dorosłych. Ponadto, gatunek ten charakteryzuje się również pewnym zjawiskiem polegającym na zbieraniu się kilku lub kilkunastu stad w jednym miejscu (tzw. wesela kuropatw) dla odbycia czegoś na wzór zgromadzenia, co ułatwia tworzenie się parek.

W maju samica wygrzebuje w ziemi płytki dołek , o średnicy do 15 cm i głębokości około 7-19 cm, pod osłoną traw lub krzewów, na łące, skraju lasu lub skarpie porośniętej trawami. Wyściela go suchymi trawami lub liśćmi. Po takim przygotowaniu gniazda składa w nim w odstępach 1-2 dniowych 10-20 jaj, średnio 15. Następnie wysiaduje złożone jaja przez okres 23-25 dni. Samiec stale jej towarzyszy. W połowie czerwca następuje równoczesny wyląg. W razie utraty zniesienia występuje wówczas tzw. lęg kompensacyjny w lipcu, ale z mniejszego już zniesienia (10-12 jaj). Młode kuropatwy są od razu samodzielne. Już w drugim tygodniu życia potrafią latać. Stadko rodzinne przebywa razem do końca zimy, przy czym jest ono powiększone o samotne koguty (nadwyżka ich do 50 % stale istnieje w populacji) i samotne pary które nie wyprowadziły młodych. Dorosłą postać młode osiągają po około 100 dniach, a dojrzałość płciową w następnym roku.

Ocena płci

  kogut kura
podkowa na piersi podkowa na piersi brak podkowy
umaszczenie piórek barkowych jednobarwne poprzecznie prążkowane



Ocena wieku

W celu obliczenia przyrostu zrealizowanego wystarczy podział na:

  1. młode do 1. roku
  2. starsze
  Młode (I rok) Starsze
zakończenia lotek I rzędu ostro zakończone zaokrąglone
zabarwienie cieków żółte sinawe

Naturalna śmiertelność dorosłych kuropatw wynosi około 50-80 % rocznie. Uzależniona ona jest od grubości pokrywy śnieżnej, liczebności drapieżników (lis, kuna, tchórz, borsuk, norka amerykańska, jenot, ptaki drapieżne, itp), dostępności do żeru naturalnego oraz strat samic wysiadujących jaja (np. podczas sianokosów). Średnia długość życia kuropatw, które dożyły jesieni wynosi 7 miesięcy. Bardzo dużą śmiertelnością cechują się młode w pierwszym okresie życia. Nasila się ona w przypadkach dżdżystych i chłodnych okresów w czerwcu i lipcu, rozwijającej się chemizacji w rolnictwie, zmiany struktury upraw i mechanizacji przy zbiorze zielonek. Np. straty lęgów spowodowane przez drapieżniki i zabiegi agrotechniczne ocenia się na poziomie ponad 25% gniazd. Śmiertelność spowodowana przez użytkowanie łowieckie nie przekracza 10%.
W wyniku powyższego zagęszczenie kuropatw na terenie kraju na przestrzeni ostatnich lat wynosiło od poniżej 1 do 10 par na 100 ha terenu. Na zachodzie i północy kraju notowano do 3 par na 100 ha, natomiast w centrum (między innymi w województwie kujawsko-pomorskim) i na wschodzie najczęściej 3 i więcej par na 100 ha (np. w okręgu bydgoskim około 3 pary, a w okręgach toruńskim i włocławskim po 3 pary, poza częścią wschodnią województwa - powiat brodnicki i rypiński, w których notowano 2 pary). Znamiennym jest także, że liczebność tego gatunku w przeszłości podlegała w poszczególnych latach bardzo poważnym wahaniom, głównie w związku ze zdarzającymi się czasami, bardzo ostrymi zimami. Gatunek ten jednak bardzo szybko odbudowywał się, jednak po niezmiernie ciężkiej zimie w latach 1978/1979 do dnia dzisiejszego odnotowuje się stały spadek, poza końcem lat 80. kiedy zasugerowano się wzrostem liczebnym populacji, który był wynikiem panujących wówczas korzystnych warunków pogodowych i polepszeniem się warunków środowiskowych na polach na skutek kryzysu ekonomicznego w rolnictwie. Niestety nie podejmowano wówczas także prac w kierunku wzmocnienia populacji materiałem hodowlanym, co wydaje się błędem.

Realizowany w latach 2002-2005 wspólnie z Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu Program ratowania kuropatwy, przy jednoczesnym wstrzymaniu pozyskania tego gatunku, w wyraźny sposób powstrzymał tendencje dalszego spadku liczebności, jednak nie spowodował jej bardzo wyraźnego wzrostu. Dowodzi to, że poprzedni Program został zbyt szybko i niepotrzebnie przerwany. 

Opublikowano: 08.06.2009, ZO PZŁ w Bydgoszczy. Opracował: Grzegorz Wiśniewski

Program poprawy warunków bytowania i rozwoju populacji kuropatwy. Warszawa 2001 r.

Komentarze

Dodaj komentarz

Komunikaty

13° słaba mżawka
1 011 hPa
11km/h SW
0mm 45%
27 paź
Imieniny: Frumencjusz, Iwona, Manfred, Manfreda, Sabina, Siestrzemił, Wincenty